Son zamanlarda bilim tarihiyle ilgili kimi zaman açık, kimi zaman örtülü bir şovenizmin dalgaları yayılıyor. Bilimin eski Yunanda değil, Mezopotamya toplumlarında doğduğu, Batı biliminin bunu göz ardı ettiği, İslam toplumlarındaki bilimin görmezden gelindiği gibi yargılar ileri sürülüyor. Bu düşünceler, tarihe nesnel bakışı karartmaktadır.
 Bugün Batı biliminin, köken olarak Mezopotamya, Eski Yunan, İslam ve Rönesansa dayandığı konusunda görüş birliği vardır. Fakat asıl ilginç sonuç, uygarlığın tek bir yerde değil, hemen hemen aynı zamanlarda Mezopotamya’da, Mısır’da, Çin’de, Hint’te, Güney Amerika’da ve İngiltere’de doğmuş olmasıdır.
   *  *  *  *  *
 Bilimin tarihi eskilere gidiyor; ama onun bir disiplin olarak doğuşu yenidir. Bilim tarihi, yaklaşık yüz yıllık bir disiplindir. Bu süreçte pek çok konunun tartışıldığı, pek çok konudaki görüşlerimizin değiştiği bir gerçektir. Örneğin Çin Uygarlığı üzerine yapılan araştırmalar, uygarlığı birbirinden etkilenen bir ağaç benzetmesine hiç de uymadığını göstermiştir. Aynı şekilde Güney Amerika’da doğan Maya va Aztek Uygarlılarının incelenmesi yukarıdaki görüşü daha da desteklemiştir. İngiltere’nin güney batısındaki Salisbury Plain’de bulunan ünlü Stonehenge (asılı taş) anıtı MÖ 3000’lere gitmektedir.
 Başka bir nokta bilim ile teknolojinin karıştırılmasıdır. Gerçekten özellikle 20. Yüzyıldaki bilimsel ve teknik gelişmelere baktığımızda, onları kolayca birbirinden ayıramayacağımızı görürüz. Fakat bilimle teknolojinin ilişkisi tarihin değişik dönemlerinde değişik olmuştur. Bir kere teknolojinin tarihi, biliminkinden daha eskidir. Değişik toplumlarda takvim, gökyüzü gözlemleri, yazının bulunması, ticari hesabın gelişmesi gibi keşifler, bilim değil teknolojinin kapsamındadır. Oysa bilim, somut olgular ve olaylardan soyutlama yapma sanatıdır. Bu anlamda geçmişin bilimi ile felsefesi iç içedir. Bilim ve felsefe iç içe geçmiş olarak Eski Yunan’da, İyonya’da  doğdu. Bir kere daha belirtelim uygarlıktan değil, bilim ve felsefenin doğumundan söz ediyoruz.
   * * * * *
 Şimdi bu noktada fizikçi ve bilim tarihçisi Celal Saraç’a söz verelim:
“Uygarlık tarihleri ve bu yoldan pozitif bilim seviyeleri incelendiğinde, Antikite’nin dini dogmalarla ve kutsal geleneklerle en az ilgilenmiş toplumu olarak Eski Yunanlıları görmekteyiz. Bu da felsefenin ve pozitif bilimin, bu toplumda, hemen ilk elverişli rasyonal gelişme ortamını bulmuş olmasının nedenini açıklamaktadır.”
(İyonya Pozitif Bilimi (1971)
 İyonya okulu, “Sadece gözlem ve inceleme alanlarına giren doğa olayları ile ilgilenirlerdi. Doğaüstü veya ötesi mistik dediğimiz her türlü olağanüstü dış müdahaleyi bir kenara bırakarak, duyup gördüklerinin açıklamasını yapmaya uğraşırlardı. Böylece kendilerine, doğa olaylarının açıklanma ve yorumlanmasında pozitif yöntemi uygulayan ilk sistemci rasyonalistlerdi diyebiliriz.”
 Colin A. Ronan, Bilim Tarihi- Dünya Kültürlerinde Bilimin Tarihi ve Gelişmesi (1983) Çevirenler: Ekmeleddin İhsanoğlu ve Feza Günergun, TÜBİTAK Yayınları 2005)
 “Milattan önce yedinci yüzyılda değişik bir şey ile bir bilim çağı ile karşılaşmaktayız. Yunan dininin en az diğer eski dinler kadar animistik olmasına, bu dinde tanrılara kurbanlar sunulmasına ve insanla ilgili işlerde ilahi müdahalenin bulunmasına rağmen, Yunan bilimi, doğa yasalarının araştırılmasını, insan ile tanrılar arasındaki ilişkilere kadar her türlü dini sorunlardan ayırma hususunda dikkate değer bir başarı göstermiştir. Nihayet, Yunan bilimi denilen hayret verici olgunun başlangıcı ile karşı karşıyayız. Bilimin niçin Akdeniz’in doğu kısmında aniden tomurcuklanmaya başladığı sorusuna kesin bir yanıt verilemez.”
 Konuya devam edeceğiz.
Ramazan Karakale