Australia’da konut fiyatlarını düşürmek ve arzı artırmak amacıyla yapılan imar değişiklikleri, yeni bir raporla tartışma konusu oldu. Prosper Australia tarafından yayımlanan raporda, yapılaşma haklarının ücretsiz şekilde özel mülk sahiplerine devredildiği ve bunun yılda 11 milyar dolarlık beklenmedik kazanç yarattığı öne sürüldü.

İmar değişikliğiyle değer artışı

Son yıllarda eyalet ve territory hükümetleri, konut arzını artırmak ve erişilebilirlik baskısını azaltmak amacıyla azami bina yüksekliği gibi imar kurallarını gevşetiyor.

Raporda, bu tür “upzoning” uygulamalarının ekonomistler tarafından konut arzını artırmada etkili bir yöntem olarak görüldüğü, ancak aynı zamanda mülk sahiplerine büyük değer artışı sağladığı belirtildi.

Rapor yazarları Tim Helm ve Henry Williams, imar değişikliklerinin mülk sahiplerine yılda yaklaşık 11 milyar dolarlık beklenmedik kazanç sağladığını tahmin etti.

“Kamuya ait hak özel kazanca dönüşüyor”

Dr Tim Helm, hükümetin bir arazide daha yüksek bina yapılmasına izin vermesi halinde, arazi üzerindeki hava sahası gibi kamusal bir varlığın ücretsiz verildiğini savundu.

Helm, yapılaşma haklarının hukuken ve etik olarak toplumun malı olduğunu belirterek, bu hakların adil piyasa bedeli alınmadan verilmesinin özel mülk sahiplerine servet transferi anlamına geldiğini söyledi.

Sydney Inner West Council’ın 2016 tarihli raporuna göre, bir arazinin sanayi kullanımından sekiz katlı apartman iznine dönüştürülmesi, arazi değerini 2 milyon dolardan 10.7 milyon dolara çıkardı.

Yüzde 75 vergi önerisi

Dr Helm, eyalet hükümetlerine yapılaşma haklarından doğan arazi değeri artışı üzerinden yüzde 75 oranında vergi uygulanması çağrısı yaptı. Önerinin, ACT’de 50 yılı aşkın süredir çeşitli biçimlerde uygulanan lease variation charge modeline dayandığı belirtildi.

Helm’e göre bu gelir, tüm ilk ev alıcıları için stamp duty’nin kaldırılmasında veya yaklaşık 200 bin yeni sosyal konut inşasında kullanılabilir.

Dr Helm, verginin yeni konut arzını caydırmayacağını savundu. Helm, uygulamanın yalnızca imar değişikliğinden doğan fazla kazanca uygulanacağını, mülk sahibinin geliştirme getirisini ve beklenmedik kazancın yüzde 25’ini koruyacağını belirtti.

ACT örneği tartışılıyor

Kaynakta yer alan verilere göre ACT, son 15 yılda kişi başına en fazla konut inşa eden jurisdiction oldu. ACT’de 1000 kişi başına 12.2 konut inşa edilirken, ulusal ortalama 8.2 olarak verildi.

Ancak ACT’de uygulanan bu vergi, emlak sektörü tarafından uzun süredir eleştiriliyor.

Property Council ACT Executive Director Ashlee Berry, uygulamanın geliştiricilerin proje fizibilitesini zorlaştırdığını ve yeni arzı sınırladığını söyledi. Berry, geliştiricilerin arazi satın aldığını, yatırım ve sermaye koyduğunu, konut üretmek için risk aldığını belirtti.

Berry, bu süreçte ayrıca geniş bir vergi yükü bulunduğunu savunarak, beklenmedik kazanç vergisi uygulanması gerektiği görüşüne katılmadıklarını ifade etti.

Dairy Road projesi örneği

Berry, Canberra’daki Dairy Road precinct’te planlanan bir konut projesini örnek gösterdi. Kaynağa göre proje, ACT hükümetinin 101 milyon dolarlık lease variation charge uygulaması sonrasında uzun süren mahkeme sürecine takıldı.

Berry, bu ücretin proje için uygulanabilirliği ortadan kaldıracağını savundu.