Avustralya’da kaçak tütünün toplam tütün ticaretinin yüzde 50 ila 60’ını oluşturduğu tahmin edilirken, bunun federal bütçeden 11,8 milyar dolara kadar tüketim vergisi gelirini uzaklaştırdığı belirtildi. Ülkede yasa yapıcılar bir yandan kaçak satıcılara karşı yaptırımları artırırken, diğer yandan bu yapıları mali olarak sıkıştırmaya dönük seçenekleri tartışıyor.

Ocak 2025’ten bu yana Kuzey Toprakları dışındaki tüm eyalet ve bölgeler, tütün perakendecilerine lisans zorunluluğu getiren, iş yerlerini kapatmayı kolaylaştıran, para cezalarını artıran ve daha fazla sigara ürününe el koymayı öngören daha sert düzenlemeler önerdi ya da yürürlüğe koydu.

Denetim kapasitesi

Avustralya Sigara ve Sağlık Konseyi’nin (ACOSH) hazırladığı tütün denetimi sıralamasında Queensland ve Güney Avustralya ilk sırada yer aldı. Bu iki eyalet, denetim görevlilerini sahaya çıkarmaları ve çevrim içi satışları yasaklamaları nedeniyle övgü aldı. Beşinci sıradaki Victoria’da ise 14 denetim görevlisi bulunurken, Queensland’de bu sayı 200’ün üzerinde.

ACOSH Üst Yöneticisi Laura Hunter, AAP’ye yaptığı açıklamada, yalnızca yasal düzenlemelerin değil, sahada görev yapan personelin de artırılması gerektiğini söyledi. Hunter, eyaletlerin lisans uygulamalarında da fazla gevşek davrandığını belirterek, “Bu ülkede tütüne sahip olmak ve tütün satmak fazlasıyla kolay” dedi.

Pazarın büyüklüğü ve vergi tartışması

Avustralya’da nüfusun yüzde 90’ından fazlası her gün sigara içmiyor. Buna karşın ülkede yaklaşık 40 bin tütün perakendecisi bulunuyor. Bu sayı, ülke genelindeki yaklaşık 7 bin akaryakıt istasyonu ve 6 bin eczanenin oldukça üzerinde.

Avustralya Sınır Gücü, kaçak tütünle ilgili süren Senato soruşturmasına sunduğu görüşte, suç ağlarının yaptırım kaynaklı kayıpları iş yapmanın olağan maliyeti olarak gördüğünü ve denetimlerden sonra tedarik zincirlerini hızla yeniden kurduğunu bildirdi. Tütün tüketim vergisinin düşürülmesinin kaçakçıların kâr marjını azaltabileceği değerlendirilse de, Sydney Üniversitesi’nden tütün kontrolü araştırmacısı Christina Watts, 2019 seviyelerine indirilecek verginin bile 15 dolar, hatta 7-8 dolar seviyesindeki kaçak ürünlerle rekabet etmeye yetmeyeceğini söyledi. Aralık ayında değerlendirme yayımlayan ekonomi araştırma enstitüsü e61 de daha sıkı denetim ile temkinli mali araçların birlikte kullanılmasını savundu. Ülkedeki iki büyük siyasi parti ise tüketim vergisinin düşürülmesine karşı çıkıyor.