Şekersiz ürünlerdeki tatlandırıcı gündemde

Şekersiz içecekler, protein barlar, sakızlar ve düşük kalorili bazı ürünlerde kullanılan eritritol adlı tatlandırıcı, yeni araştırmaların ardından yeniden sağlık gündemine geldi.

Eritritol, üzüm, armut, karpuz ve bazı fermente gıdalarda doğal olarak düşük miktarlarda bulunabilen bir şeker alkolü olarak biliniyor. Avustralya’da şeker yerine kullanılabilen bu tatlandırıcı, şekere göre daha düşük enerji içeriği ve daha hafif tadı nedeniyle birçok “sugar-free” üründe yer alıyor.

Beyin damar hücrelerinde etki görüldü

Colorado Üniversitesi araştırmacıları, eritritolün beyin damarlarını çevreleyen hücreler üzerindeki etkisini laboratuvar ortamında inceledi. Çalışmada, hücreler bazı şekersiz içeceklerde bulunabilecek seviyelere yakın eritritole maruz bırakıldı.

Araştırmacılar, maruziyet sonrasında oksidatif stresin arttığını, damarların gevşemesine yardımcı olan nitrik oksit üretiminin azaldığını ve damar daralmasıyla ilişkili endotelin-1 seviyesinin yükseldiğini bildirdi. Çalışmada ayrıca, vücudun kan pıhtılarını çözme mekanizmasıyla ilgili bazı süreçlerin de olumsuz etkilenebileceği belirtildi. 

Pıhtı ve inme riski tartışması

Cleveland Clinic tarafından daha önce yapılan çalışmalarda da eritritol tüketiminin kan pıhtılaşmasıyla ilişkili bazı göstergeleri artırabileceği bildirilmişti. 2024’te yayımlanan bir çalışmada, eritritol içeren içecek tüketen katılımcılarda kan pıhtılaşması potansiyelinde artış gözlendiği, glikoz tüketiminde ise aynı etkinin görülmediği açıklandı. 

2023 yılında yayımlanan başka bir çalışmada ise kandaki yüksek eritritol seviyelerinin kalp krizi, inme ve ölüm gibi ciddi kardiyovasküler olaylarla ilişkili olduğu bildirildi. Ancak bu tür çalışmalar, doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurmak için tek başına yeterli kabul edilmiyor. 

Kesin sonuç için daha fazla araştırma gerekiyor

Son çalışmanın laboratuvar ortamında, izole hücreler üzerinde yapıldığı vurgulanıyor. Bu nedenle bulgular, eritritol tüketen her kişide aynı sonucun ortaya çıkacağını kesin olarak göstermiyor.

Araştırmacılar, elde edilen bulguların beyin damar fonksiyonu, pıhtı oluşumu ve iskemik inme açısından önemli biyolojik süreçlerle bağlantılı olduğunu belirtti. Ancak eritritolün insan vücudundaki uzun vadeli etkilerini anlamak için daha kapsamlı klinik çalışmalara ihtiyaç olduğu ifade edildi. 

Uzmanlardan ölçülü tüketim mesajı

Eritritol ve benzeri tatlandırıcılar uzun süredir birçok ülkede gıda ürünlerinde kullanılıyor. Ancak son yıllarda yayımlanan çalışmalar, özellikle kalp-damar hastalığı riski bulunan kişilerde bu maddelerin düzenli ve yüksek miktarda tüketimi konusunda daha dikkatli olunması gerektiği yönünde yeni tartışmalar başlattı.

Eritritolün fazla tüketilmesi bazı kişilerde şişkinlik ve sindirim sistemi rahatsızlıklarına da yol açabiliyor. Uzmanlar, şeker tüketimini azaltmak isteyen kişilerin yalnızca tatlandırıcılara yönelmek yerine genel beslenme düzenini gözden geçirmesi gerektiğini belirtiyor.