Bilimsel yayınlarda uydurma veya var olmayan atıfların artması, akademik dünyada güvenilirlik tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Nature’ın aktardığı ve The Lancet’te yayımlanan analiz, biyomedikal alandaki milyonlarca makaleyi kapsıyor.

2,5 milyon makale incelendi

Analizde, PubMed’de indekslenen yaklaşık 2,5 milyon makale ve 97 milyondan fazla referans incelendi. Araştırmacılar, 4 bin 406 uydurma referansın toplam 2 bin 810 makalede yer aldığını belirledi.

Verilere göre 2026’nın ilk yedi haftasında yayımlanan yaklaşık her 277 makaleden biri, var olmayan bir çalışmaya atıf yaptı. Bu oranın 2025’te 458’de bir, 2023’te ise 2 bin 828’de bir olduğu bildirildi.

Artış yapay zekâ dönemiyle çakıştı

Araştırmayı yürüten ekip, uydurma referanslardaki en keskin artışın 2024 ortasında görüldüğünü ve bunun yapay zekâ destekli yazım araçlarının yaygınlaşmasıyla aynı döneme denk geldiğini belirtti.

Nature’ın daha önceki analizinde de 2025’te yayımlanan on binlerce yayının yapay zekâ tarafından üretilmiş olabilecek geçersiz referanslar içerebileceği ifade edilmişti.

Düzeltme mi, geri çekme mi tartışması

Akademik yayıncılar ve araştırma etiği uzmanları, sahte atıfların nasıl ele alınması gerektiği konusunda farklı görüşler dile getiriyor. Bazı uzmanlar, uydurma referans içeren makalelerin geri çekilmesi gerektiğini savunurken, bazıları atfın çalışmanın ana sonucunu etkileyip etkilemediğine bakılması gerektiğini belirtiyor.

Araştırmacılar, yayıncıların başvuru aşamasında otomatik referans doğrulama sistemlerini kullanmasını ve mevcut yayınların geriye dönük olarak taranmasını öneriyor.