Sağ el kullanımında evrimsel izler

PLOS Biology’de yayımlanan yeni bir çalışma, insanların yaklaşık yüzde 90’ının sağ elini kullanma eğilimini evrimsel açıdan inceledi. Araştırmada, insanlarda görülen güçlü el baskınlığının diğer primatlarda aynı açıklıkta gözlenmediği belirtildi.

Evrimsel antropologlardan oluşan ekip, sağ ya da sol el kullanımının kökenlerine ilişkin hipotezleri test etmek için insan verilerini 40’tan fazla primat türüyle karşılaştırdı. Çalışmada alet kullanımı, beslenme, yaşam alanı, vücut kütlesi ve sosyal örgütlenme gibi etkenler değerlendirildi.

Evrimsel etkenler incelendi

Araştırmaya göre bu faktörlerin hiçbiri tek başına insanlardaki güçlü el tercihini açıklamak için yeterli olmadı. Analize kafatası hacmi ve uzuvların uzunluk oranı da eklendiğinde, insanların veriler içinde “istisna” olmaktan çıktığı ifade edildi.

Çalışmada, el baskınlığının daha büyük beyin ve daha uzun bacaklarla bağlantılı olabileceği belirtildi. Araştırmacılara göre uzun alt uzuvlar üzerinde dik yürüme, elleri alet kullanımı ve jestsel iletişim gibi daha karmaşık görevler için serbest bıraktı. Artan beyin kapasitesinin de davranışsal asimetrileri daha verimli ve istikrarlı hale getiren kortikal organizasyona katkı sunduğu aktarıldı.

Oxford Üniversitesinden çalışmanın yazarı Dr. Thomas A. Puschel, bunun insanlarda el baskınlığı hakkındaki başlıca hipotezlerden birkaçını ortak bir çerçevede test eden ilk çalışma olduğunu söyledi. Puschel, sonuçların el baskınlığını dik yürüyüş ve daha büyük beynin evrimiyle bağlantılı gösterdiğini belirtti.

Erken homininlere ilişkin model

Araştırmacılar, bu modele dayanarak eski insan atalarının olası davranışlarını da yeniden yapılandırdı. Australopithecus gibi erken homininlerin, büyük maymunlara benzer biçimde muhtemelen zayıf bir el baskınlığına sahip olduğu; zamanla bu asimetrinin artarak Homo sapiensten belirgin hale geldiği değerlendirildi.

Çalışmada, yaklaşık 50 bin yıl önce soyu tükenmiş Endonezya kökenli Homo floresiensis de istisna olarak ele alındı. Modeller, bu türde tek elini kullanma eğiliminin daha zayıf olabileceğini; bunun daha küçük beyin ve parmak kemik yapısıyla ilişkili görüldüğünü ortaya koydu.