İran savaşı sonrası Avustralya’da akaryakıt fiyatları en hızlı yükselenler arasında

İran savaşının başlamasından bu yana Avustralya’da akaryakıt fiyatlarının gelişmiş ülkeler arasında en hızlı artış gösterdiği belirtildi. GlobalPetrolPrices tarafından derlenen verilere göre 95 oktan kurşunsuz benzin fiyatı 23 Şubat–16 Mart döneminde yüzde 31,8 arttı.

Motorinde artış daha yüksek

Aynı dönemde motorin fiyatlarındaki artışın yüzde 40,1’e ulaştığı kaydedildi. Avustralya Petrol Enstitüsü (AIP) verilerine göre 15 Mart’ta biten haftada ülke genelinde ortalama fiyat, benzin için litre başına 219,5 sent, motorin için ise 245,6 sent olarak açıklandı.

Hürmüz Boğazı etkisi

Hürmüz Boğazı’nın, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasının ardından büyük ölçüde kapalı kaldığı ve normalde küresel petrol sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 20’sini taşıyan bu hattın kritik bir dar boğaz olduğu ifade edildi. Ham petrol fiyatının 100 ABD dolarının üzerine çıktığı, rafine ürün fiyatlarının da yükseldiği belirtildi.

İstasyonlarda “yakıt yok” bildirimleri

Ülkede rekor seviyelere çıkan fiyatlarla birlikte, çok sayıda akaryakıt istasyonunun yakıt sıkıntısı bildirdiği, daha büyük bir baskının da gündeme gelebileceği uyarıları yapıldığı aktarıldı. Mevcut sorunların, ağırlıklı olarak talepteki artışla ilişkilendirildiği belirtildi.

Hükümet: Sevkiyatlar mart boyunca geldi

Başbakan Anthony Albanese, bu hafta yaptığı açıklamada mart ayına ait yakıt sevkiyatlarının Asya’dan planlandığı şekilde ulaştığını söyledi. Albanese, vatandaşlara “ihtiyaç duyduğunuzdan fazla yakıt almayın” çağrısı yaptı.

Stoklar ve nisan uyarısı

10 Mart itibarıyla stok seviyelerinin 37 gün benzin, 30 gün motorin ve 29 gün jet yakıtı düzeyinde bulunduğu; Asya kaynaklı sevkiyatlarda aksama yaşanması halinde nisan ortası–sonu döneminde daha büyük sorunların ortaya çıkabileceği değerlendirildi.

“En büyük endişe motorin”

Commonwealth Bank’te emtia araştırmalarından sorumlu Vivek Dhar, Avustralya için en büyük kaygının motorin arzı olduğunu söyledi. Motorinin taşımacılık, madencilik ve tarımda yoğun kullanıldığı, bu nedenle ekonominin temel girdilerinden biri olduğu vurgulandı. Dhar, Avustralya’nın motorin stoklarının görece düşük olması nedeniyle Japonya, Güney Kore, Tayvan ve ABD gibi ülkelere kıyasla daha fazla etkilenebileceğini ifade etti.

İthalata bağımlılık

Avustralya’nın rafine yakıtlarının yaklaşık yüzde 90’ını ithal ettiği, bu nedenle Güney Kore, Singapur, Malezya, Japonya ve Çin gibi tedarikçilere bağımlı olduğu belirtildi. Hürmüz Boğazı’ndaki durumdan en çok etkilenen ülkeler arasında bu tedarikçilerin de bulunduğu ifade edildi.

“Motorin biterse ekonomi durur” uyarısı

MacroBusiness Baş Ekonomisti Leith van Onselen, motorin sıkıntısının artması halinde ekonominin yavaşlayabileceği ve tedarik zincirlerinde ciddi sorunlar yaşanabileceği uyarısında bulundu. Van Onselen, Avustralya’nın yakıt depolama seviyelerinin Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) 90 günlük net ithalat stoğu şartının altında kaldığını da dile getirdi.

İhracat kısıtlamaları ve tedarik mesajları

Haberde, Çin’in rafinerilere ihracatı durdurma veya azaltma yönünde talimat verdiği ve bunun Avustralya’nın jet yakıtı arzında yüzde 32’lik bir kesintiye karşılık geldiği; Güney Kore’nin ise benzin ve motorin ihracatına üst sınır getirdiği ifade edildi. Malezya’nın da önceliği iç talebe vereceğini açıkladığı belirtildi. Enerji Bakanı Chris Bowen, Malezya açıklamasını “genel bir ifade” olarak niteledi ve mevcut sıkıntıyı talepteki yüzde 100’lük artışla ilişkilendirdi.

Stoktan piyasaya yakıt verilecek

Geçen hafta, Avustralya stoklarından yaklaşık altı günlük benzin ve beş günlük motorinin piyasaya verileceği açıklandı. Bowen, asgari stok yükümlülüğünün “kriz günleri” için getirildiğini belirterek, “Bir savaş var. Bu, kriz tanımına girer” dedi.

Görev gücü ve yeni stok verileri

Albanese, eyalet ve bölgelerle dağıtım koordinasyonu için bir akaryakıt tedarik görev gücü koordinatörü atadığını açıkladı. Federal hükümetin, güncel yakıt stok verilerini cuma gece yarısından önce yayımlayacağı bildirildi.

Asgari stok yükümlülüğü notu

Haberde, federal hükümetin belirlediği Asgari Stok Yükümlülüğü’nün (MSO) yakıt şirketleri için asgari benzin, motorin ve jet yakıtı bulundurma şartı getirdiği ancak bunun büyük ölçüde “muhasebe” niteliğinde olduğu; tüketiciye hazır rafine yakıtın tanklarda fiilen bulunmasını her zaman bire bir yansıtmadığı bilgisi de yer aldı.