Tütün vergisi için yeni çağrılar

Avustralya’da tütün vergisinin kaçak ticareti büyüttüğü yönündeki tartışma, 2025’te tüketilen elektronik sigara ve sigaraların beşte dördünün karaborsadan alındığını gösteren verilerle yeniden alevlendi. Federal hükümet, tütün vergisinde kapsamlı değişiklik yapılması çağrılarına karşı çıkarken, eyalet düzeyinden bazı açıklamalarda verginin kaçak piyasadaki artışta etkili olduğu kabul edildi.

Avustralya İstatistik Bürosu’na göre toplam nikotin tüketimi içinde karaborsanın payı 2017’den 2025’e yüzde 12’den yüzde 80’e çıktı. Aynı dönemde ülkede tüketilen toplam nikotin miktarı yüzde 40 arttı; nüfus artışı ise yüzde 14’te kaldı.

Vergi geliri geriledi

Victoria Casino, Oyun ve İçki Düzenleme Bakanı Enver Erdogan, eyalet parlamentosunda kaçak satıcıların kapatılmasına yönelik yetkileri artıracak düzenlemeyi sunarken tütün vergisinin soruna katkıda bulunduğunu söyledi. Erdogan, “İstatistikler ortada. Bunun büyümede bir etken olduğunu söyleyeceğim. Bunun inkâr edilemez olduğunu düşünüyorum” dedi.

Son on yılda tütün vergisinin üç katına çıkarak sigara başına 1,52 Avustralya dolarına yükselmesi, yasal 25’li paketlerin ortalama fiyatını 50 Avustralya dolarının üzerine taşıdı. Tezgâh altı kaçak ürünlerin ise bu fiyatın yarısından daha düşük bedelle satıldığı belirtildi. Mayıs ayındaki federal bütçede yayımlanan tahminlere göre, kaçak tütün piyasası aralıktaki önceki mali güncellemeden sonraki beş ayda vergi gelirlerinde 6 milyar Avustralya dolarlık kayba yol açtı.

İndirim çağrısına temkinli yaklaşım

Yeni Güney Galler Başbakanı Chris Minns, federal hükümete tütün vergisini gözden geçirme çağrısını yineleyerek sistemin “işlemediğini” söyledi. Minns, “Bu, dünyada iki katına çıkan ama geliri yarıya inen tek vergi” ifadelerini kullandı. Erdogan ise sektörün fiyatı en büyük etken olarak gördüğünü belirtmekle birlikte verginin düşürülmesi çağrılarına katılmadı; Victoria’nın denetimi artırmaya odaklandığını söyledi.

Federal muhalefet de tütün vergisinin düşürülüp düşürülmemesi konusunda henüz resmi bir tutum belirlemedi. Gölge Hazine Bakanı Tim Wilson, yasa dışı ticareti sonlandırmak için hangi seviyede indirimin gerekli olduğunun belirsiz olduğunu söyledi ancak vergi reformunun “çözümün en azından bir parçası” olması gerektiğini belirtti.

Federal Gümrükten Sorumlu Bakan Yardımcısı Julian Hill ise Avustralya’da “risk-ödül dengesinin” diğer uluslararası piyasalara göre daha yüksek olduğunu kabul etti. Buna karşın Hill, tütün vergisinin düşürülmesinin yasa dışı faaliyetteki artışı azaltacağına dair kanıt bulunmadığını belirterek, “Kimsenin işaret edebileceği, sorunda kayda değer fark yaratacak sihirli bir vergi indirimi seviyesi yok” dedi. Hill, yasa dışı ürünlerin tütün vergisi tamamen kaldırılsa bile daha ucuz kalacağını savundu.